«سلطان مار» و قابلیت های پنهان متن بهرام بیضایی؛ تئاتر یک ضرورت است

امیر سفیری کارگردان نمایش «سلطان مار» که این شب ها در تالار حافظ روی صحنه است، در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره داستان این نمایش گفت: این نمایش برگرفته از افسانه ای کهن است که بهرام بیضایی بر اساس آن نمایشنامه خود را نوشته است. در این داستان، پادشاهی صاحب فرزندی می شود که انسان نیست و مار است. در ادامه، اتفاقاتی رخ می دهد که مخاطب را با سرنوشت این شخصیت و شرایطی که او را به موقعیت خود رسانده است، مواجه می کند.

وی با اشاره به جایگاه بهرام بیضایی در هنر ایران افزود: بیضایی در فرهنگ و هنر ایران جایگاه ویژه ای دارد و علاقه مندان، شاگردان و دوستان او احترام زیادی برایش قائل هستند. من نیز به واسطه حضور در فیلم «وقتی همه خوابیم» تجربه همکاری با او را داشته ام. حتی اگر سهم من در آن فیلم یک سکانس بود، همان تجربه برایم ارزشمند بود.

ظرفیت های مدرن یک افسانه کهن

این کارگردان درباره ویژگی های اجرایی نمایش «سلطان مار» بیان کرد: یکی از دلایل انتخاب این نمایشنامه، ظرفیت آن برای خلق فضاهای بصری و ذهنی بود. عناصری مانند خواب و سایه بازی امکان شکل دادن به جهان اجرایی مورد نظر من را فراهم می کردند. نمایشنامه بیضایی با وجود ریشه داشتن در یک افسانه کهن، متنی مدرن است و ظرفیت ارتباط با جهان امروز را دارد؛ بنابراین برای امروزی کردن آن لزوماً نیازی به تغییرات بنیادین در متن نیست. تلاش کردم با استفاده از بازیگری فیزیکال، سایه بازی، ویدئو و انیمیشن، فضای اجرایی مورد نظرم را شکل دهم و ظرفیت های متن را با زبان اجرایی خودم به صحنه منتقل کنم.

وی درباره شیوه هدایت بازیگران با توجه به پیچیدگی و چندلایه بودن شخصیت ها در آثار بیضایی بیان کرد: برای آماده سازی این نمایش حدود 9 ماه تمرین کردیم و در این مدت بارها متن را خواندیم تا به درک روشنی از آن برسیم. به اعتقاد من، نمایشنامه بیضایی از دقت و شفافیت زیادی برخوردار است و بسیاری از نکات مورد نیاز برای اجرا را می توان از خود متن استخراج کرد.

کارگردان «سلطان مار» افزود: هدایت بازیگران در نهایت باید با جهان ذهنی و نگاه اجرایی کارگردان نیز هماهنگ باشد. ممکن است شیوه بازی مورد نظر من دقیقاً با آنچه از جهان اجرایی خود بیضایی تصور می شود، یکسان نباشد؛ زیرا من نیز به عنوان کارگردان، نگاه و زبان اجرایی خودم را دارم. تلاش کردم بازیگران را با این جهان ذهنی همراه کنم و به درک مشترکی از شیوه اجرا برسیم.

تولید تئاتر با وجود مشکلات اقتصادی یک ضرورت است

سفیری در ادامه، درباره دشواری های تولید تئاتر در شرایط این روزهای جامعه اظهار کرد: اگر اثر نمایشی تولید نکنیم، فیلم نسازیم و آثار فرهنگی منتشر نکنیم، چه کاری می توانیم انجام دهیم؟ هر حرفه ای وظیفه مشخصی دارد و ما نیز باید کاری را که در آن تخصص داریم، انجام دهیم. بخشی از زندگی ما از این راه می گذرد، اما مسئله فقط تأمین معاش نیست و مسئولیتی فرهنگی نیز بر دوش خود احساس می کنیم.

وی با اشاره به تجربه فعالیت در حوزه کودک و نوجوان گفت: فعالیت هنری ام را با کار برای کودکان و نوجوانان آغاز کردم. در دوره جنگ، شرایط بسیار دشوار بود و همراه همسرم برای کودکان نمایش سایه اجرا می کردیم؛ زیرا احساس می کردم باید به آنها کمک کنیم تا از فضای سنگین جنگ فاصله بگیرند و حال بهتری داشته باشند. این کار را وظیفه شخصی خودم می دانستم و همچنان نیز چنین نگاهی دارم.

این کارگردان با اشاره به افزایش هزینه های تولید آثار نمایشی تأکید کرد: تولید تئاتر، به ویژه در شرایط فعلی، هزینه سنگینی دارد؛ به طوری که گاهی با هزینه تولید یک نمایش می توان فیلم کوتاه ساخت. با این حال، همچنان تئاتر کار می کنم؛ زیرا از نگاه من، تئاتر یک ضرورت است و باید به فعالیت در این حوزه ادامه داد.

اندیشه نباید در تئاتر به حاشیه برود

سفیری در ادامه درباره وضعیت تئاتر و رابطه آثار نمایشی با مخاطبان اظهار کرد: تئاتر کمدی باید وجود داشته باشد، آثار جدی و روشنفکرانه نیز جایگاه خود را دارند و پرفورمنس هم می تواند بخشی از فضای هنری ما باشد. مسئله این است که هرکدام از این گونه ها باید در جایگاه مناسب خود قرار بگیرند و تنوع تئاتر نباید به معنای نادیده گرفتن کیفیت آثار باشد.

وی ادامه داد: به نظر من، مخاطب امروز تا حدی به تماشای آثار ساده تر عادت کرده است؛ البته این موضوع را باید در کنار کیفیت خوراک فرهنگی ای بررسی کرد که در اختیار او قرار می دهیم. اگر می خواهیم تماشاگر زمان بیشتری را در سالن بگذراند، باید اثری ارائه کنیم که ارزش این زمان را داشته باشد.

کارگردان «سلطان مار» با تأکید بر اهمیت اندیشه در تئاتر گفت: مسئله این نیست که حتماً هر نمایشی سه ساعت باشد؛ مهم این است که اثر نمایشی حرفی برای گفتن داشته باشد. تماشاگر می تواند با دیدن یک نمایش کمدی بخندد و لذت ببرد، اما در کنار سرگرمی باید به اندیشه نیز توجه کنیم. مهم است که مخاطب پس از خروج از سالن درباره آنچه دیده است، فکر کند و از خود بپرسد نمایش چه می خواست بگوید.

وی در پایان تاکید کرد: اگر بتوانیم حتی بر یک نفر تأثیر بگذاریم، کار خود را به نتیجه رسانده ایم. به همین دلیل، نباید تنها به میزان استقبال از نمایش های کمدی یا آثاری که با حضور چهره های شناخته شده روی صحنه می روند توجه کنیم. اندیشه در تئاتر اهمیت زیادی دارد و ما باید خوراک فرهنگی و فکری مناسبی به مخاطب ارائه دهیم.

نمایش «سلطان مار» به نویسندگی بهرام بیضایی و کارگردانی امیر سفیری از 3 آبان در تالار حافظ به صحنه رفته است.

فرشته ارسطویی، مریم افشار، آرش باقری، ملیکا بذال طبع، ثمین بزرگمند، شقایق بهرامی، عرفان حسین زاده، رویا رحیمی منش، امیر سفیری، فاطمه ظهیری، زهره فتحی فر، سعید کمانی، شکیبا مرادی، عارفه موسیوند و باران ودیعی گروه بازیگران این نمایش را تشکیل می دهند.